Van schaakpartijen tussen gevangenissen tot deelname aan internationale tornooien: schaken heeft de voorbije jaren een stevige plek veroverd binnen ons sport- en cultuuraanbod. In oktober nam de schaakclub van de gevangenis van Antwerpen, samen met een team uit Dendermonde, deel aan Chess for Freedom 2026, het online wereldkampioenschap schaken voor mensen in detentie. Schaakvrijwilliger Jasper blikt terug op een intense wedstrijddag.
Het was al de zesde editie van Chess for Freedom, een initiatief in samenwerking met de internationale schaakfederatie FIDE en Chess.com. Met 135 teams uit 57 landen brak het tornooi dit jaar een deelnamerecord.
Ook België was vertegenwoordigd. Zowel de gevangenis van Antwerpen als die van Dendermonde schreef een ploeg in. In Antwerpen trad schaakclub Het Gestalde Paard aan – een naam die de deelnemers zelf onlangs bedachten.
Van het schaakbord naar het computerscherm
De Antwerpse spelers waren niet onvoorbereid aan hun internationale avontuur begonnen. Tijdens de vaste schaakactiviteiten oefenden ze vooraf op het speeltempo en er was al een online testwedstrijd tegen de gevangenis van Dendermonde.
Toch vraagt online schaken enige aanpassing. Niet alleen wordt er met een klok gespeeld, wat de druk en het tempo verhoogt, ook het spelen op een computerscherm is voor veel deelnemers nieuw.
“De spelregels blijven identiek, maar stukken met een muis verplaatsen vraagt toch wat finesse”, vertelt Jasper. “Ook het tweedimensionale zicht op het schaakbord is wennen als je dat niet gewoon bent.”
Tegen Roemenië, Engeland en Letland
De 135 deelnemende teams werden voor de voorrondes verdeeld over twaalf groepen, rekening houdend met de verschillende tijdzones. Alleen de twee beste ploegen per groep mochten door naar de halve finales.
Antwerpen kreeg meteen stevige tegenstand voorgeschoteld, met onder meer Roemenië, Engeland en Letland in de poule. Per ronde werden vier partijen tegelijkertijd gespeeld.
De eerste confrontatie tegen Roemenië maakte meteen duidelijk dat de Antwerpse ploeg haar plaats op het tornooi verdiende. De speler op het eerste bord won zijn partij, terwijl op een ander bord een remise uit de brand werd gesleept. Antwerpen verloor de ronde uiteindelijk nipt met 1,5 tegen 2,5.
Tegen Albanië volgde een onverwachte 4-0-overwinning omdat de tegenstander niet kwam opdagen. Daarna bleven de kansen wisselen. Er kwamen sterke partijen, onverwachte zetten en onvermijdelijk ook enkele fouten.
“De sfeer in ons team zat goed”, vertelt Jasper. “Er werd gejuicht, geapplaudisseerd en af en toe gevloekt. Tijdens de partijen zelf werd de rust dan weer gerespecteerd, zodat iedereen zijn focus kon houden.”
Tot de laatste ronde spannend
Tot het einde bleef het spannend in de poule. Engeland en Letland bleken sterke concurrenten en Antwerpen bleef meestrijden voor een plaats in de volgende ronde. Net voor de laatste wedstrijd kwam nog een van de sterkere spelers van de schaakclub aansluiten. Hij won zijn partij, maar uiteindelijk kwam het team net tekort om door te stoten naar de halve finales.
Het Gestalde Paard eindigde op de vierde plaats, vlak achter Roemenië. Ook Dendermonde kon zich niet plaatsen voor de volgende ronde, na wedstrijden tegen onder meer Tsjechië, Servië en Oekraïne.
De wereldtitel bij de mannen ging uiteindelijk naar Mexico, dat in de finale Armenië versloeg. Bij de vrouwen won India overtuigend van Mexico.
Niet te snel opgeven
De uitschakeling deed weinig af aan de ervaring. Jasper zag sterke partijen en momenten waarop spelers onder grote tijdsdruk toch het hoofd koel hielden.
Eén partij bleef hem in het bijzonder bij. Een Antwerpse speler stond er op een bepaald moment slecht voor, maar bleef aanvallend spelen en wist de partij uiteindelijk toch met schaakmat af te sluiten.
De speler zelf had daar achteraf een eenvoudige verklaring voor: “Uit ervaring weet ik dat spelers vaak minder goed spelen als ze stukken voor staan. Ze denken dan dat de match al binnen is en gaan sneller fouten maken omdat ze overmoedig worden.”
Niet te snel opgeven dus – een schaakles die ook buiten het bord herkenbaar klinkt.
Materiaal voor vele schaakuren
Voor Jasper stopt het tornooi bovendien niet na de laatste partij. Alle gespeelde wedstrijden werden online opgeslagen en vormen de komende weken nieuw lesmateriaal voor de schaakclub. Samen kunnen de spelers hun partijen opnieuw bekijken, keuzes analyseren en ontdekken waar het de volgende keer anders kan.
“Ik kijk met veel trots terug op de prestaties van al onze kandidaten. Het is leuk om te zien dat schaken leeft binnen de muren en dat de tijd die we erin steken zijn vruchten afwerpt.”
En de spelers zelf? Die hadden er na een lange en intensieve dag blijkbaar nog niet genoeg van. Sommigen beweerden dat ze met een paar tassen koffie gerust de hele nacht verder konden schaken.
Maar uiteindelijk moesten ook in Antwerpen de computers uit en de deuren van het lokaal dicht. Tot de volgende partij.