‘Dit is hier kunst en meditatie ineen!’ evalueerde een enthousiaste deelnemer de workshops Tazhib in de gevangenis van Antwerpen. Ze volgde begin november samen met een tiental andere mannen en vrouwen in detentie deze vierdelige workshopreeks waarin de eeuwenoude Perzische kunst van het vergulden centraal stond.
Tazhib bestaat uit het creëren van complexe geometrische patronen – vaak geïnspireerd door bloemen – van oudsher met de bedoeling om literaire, filosofische en wetenschappelijke teksten te verfraaien. Men gebruikte daarbij bladgoud om licht te geven aan de pagina’s van zulke teksten. Later werden kleuren als turquoise, vermiljoen, groen of blauw toegevoegd om de composities te verrijken. Deze manier van tekstverluchting vond ook zijn weg in Turkse en Arabische tradities. Tot op de dag vandaag wordt de kunst beoefend en onderwezen in het Midden-Oosten.
Een van deze hedendaagse Tazhib-kunstenaars is Mahmoud Saleh Mohammadi. Mahmoud is geboren in Iran en studeerde schilderkunst in Teheran. Na een passage aan de beroemde Brera-Academie voor Schone Kunsten in Milaan, woont en werkt hij nu al een tijd in Antwerpen. Naast zijn werk als schilder en performer, legt Mahmoud zich de laatste jaren toe op sociaal-culturele projecten in scholen en wijken en buurten in de stad. Hij gelooft dat co-creatieve samenwerkingen sociale verandering in gang kunnen zetten. Een voorbeeld zijn de Empathy Benches die hij maakte met de bewoners van een grauwe wijk in Merksem: eenvoudige, maar kleurrijke gevelbankjes die de mensen voor hun huis zetten om als buren meer bij elkaar te komen.
Zo kwam Mahmoud op onze radar en kwamen we overeen om ook iets in de gevangenis te proberen. Hij kwam op bezoek in de Begijnenstraat en was onder de indruk van de drukte die in de gevangenis heerste. Als hij zich probeerde in te beelden waar hij nood aan zou hebben, moest hij in deze situatie belanden, kwam hij uit bij stressverlichting. En wat hem ontspant is tekenen. Het ontwerpen en inkleuren van Tazhib in het bijzonder, heeft een uitgesproken meditatieve kwaliteit, zegt hij. Je verdiepen in de typische geometrische en symmetrische patronen brengt rust.
Slow art met maximaal effect
Dat bleek ook te gelden voor de deelnemers aan de workshops. Mahmoud had een lijvige syllabus voor iedereen bij zich, vol mooie voorbeelden van Tazhib door de eeuwen en culturen heen. Aan de hand daarvan legde hij op een heel rustig tempo de verschillende stappen van het tekenproces uit. Net die traagheid en de herhaling waren deel van het succes van Mahmouds lessen. Het was slow art ten voeten uit. Ook de figuur van Mahmoud zelf deed de mensen terugkomen. Zijn talenkennis was van goudwaarde in de groep. Naast Farsi spreekt Mahmoud ook Turks, Arabisch, Engels, Frans en Italiaans, waardoor hij veel deelnemers in hun moedertaal op weg kon zetten in hun tekenwerk. Dat werd zeer geapprecieerd.
De Tazhib-workshops waren wellicht de stilste activiteiten die we in 2024 in de Antwerpse gevangenis op touw zetten. In de snelkookpan die de Begijnenstraat soms kan zijn, werd dat door onze tekenaars erg gewaardeerd. De samenwerking met Mahmoud smaakte alvast naar meer. In het voorjaar van 2025 komt hij terug met een aanbod rond Perzische en Arabische kalligrafie.