In de gevangenis van Merksplas werden eind oktober een aantal workshops intuïtief schilderen georganiseerd. Begeleiding was in goede handen van Ilse, die via ToBe Kempen haar eerste ervaring als lesgever binnen de muren opdeed. Ze vertelt zelf hoe die eerste kennismaking verliep en waarom intuïtief schilderen volgens haar zo goed werkt in een detentiecontext.  

 

“Mijn naam is Ilse. Ik ben natuurkapster bij De Haartuin en ontwerp spreukkaarten onder de naam Spreukjerijk. En om het rijtje compleet te maken, geef ik ook workshops intuïtief schilderen en tekenen. Je kan dus gerust zeggen dat ik van mijn passies mijn werk heb gemaakt.”

 

“Via ToBe kwam ik bij De Rode Antraciet terecht. Op een dag belde Mieke van ToBe me met de vraag of ik een workshop kaartjes maken met kalligrafie wilde vervangen. Dat is niet meteen mijn vakgebied, maar ik stond ervoor open. Bovendien was het een mooie kans om kennis te maken met de gedetineerden, want in de zomer wilden ze graag een workshop intuïtief schilderen organiseren.”

 

“Zo gezegd, zo gedaan. Met een gezonde portie zenuwen gaf ik in februari de vervangworkshop. Het was mijn allereerste keer in een gevangenis. Een bijzondere ervaring. Ik had veel zin in deze nieuwe uitdaging en was benieuwd naar het eerste contact met de gedetineerden. Na enkele minuten voelde ik de spanning van me afglijden: dit zou lukken. Het werd een fijne eerste kennismaking en ik voelde dat ik hier mooie dingen zou kunnen doen met de mensen. Niet veel later konden de workshops intuïtief schilderen ingepland worden.”

 

“Eind mei en begin juni ging ik drie keer met hen aan de slag, telkens drie uur lang. Ik nam de deelnemers mee via handvaten, tips en technieken om hun eigen creativiteit wakker te maken en die te gebruiken om een witte canvas tot leven te brengen. Er waren tien mensen ingeschreven, maar tijdens de eerste les waren er slechts vier deelnemers aanwezig. In de tweede en derde les groeide de groep tot zes deelnemers.”

 

Van het hoofd naar het hart

“Intuïtief schilderen is voor mij een manier om van het hoofd naar het hart te zakken: uit de gedachten stappen en volledig in het moment, in contact met jezelf, aanwezig zijn. Met die insteek geef ik mijn workshops. Even weg van alles, los van de situatie, en dichter bij het innerlijke.”

 

“Dat bleek niet voor iedereen even makkelijk. Zeker omdat de meeste deelnemers geen Nederlands spraken en ik alles in het Engels moest uitleggen. Toch lukte het hen uiteindelijk om zich los te maken van hun zorgen, en bij sommigen kwamen er echt bijzondere werken naar boven – tot hun eigen verbazing. Mijn conclusie was wel dat de drempel voor sommigen te groot was. Daarom paste ik het concept bij een volgende workshopreeks lichtjes aan.”

 

“We werken nu met een journal: een schrift met dikker papier waarin we met verf kunnen werken. Ik voorzie ook enkele ideeën en technieken die ik voordoe, zodat de deelnemers daarna zelf aan de slag kunnen. Het zijn allemaal beginfases om intuïtief schilderen en tekenen te verkennen. Zo werkten we al met touw en inkt, mandarijnschillen en verf, oliekrijt en crêpepapier.”

 

Techniek als houvast, magie als resultaat

“De verandering was meteen zichtbaar. Het voordoen van technieken gaf hen houvast om te starten en van daaruit verder te gaan, stap voor stap, tot hun eigen ideeën naar boven kwamen. Ik geniet intens van dat proces. Soms schrikken ze er zelf van wat ze gemaakt hebben. Dan weet ik: de magie van het intuïtief schilderen heeft haar werk gedaan.”

 

“Na de eerste les kreeg ik al de vraag of ik de week erop opnieuw kon komen. Dat, in combinatie met hun enthousiasme en de prachtige werken, was voor mij het mooiste bewijs dat de workshop geslaagd was en dat ik iets heb kunnen betekenen in hun dag.”

 

“Ik merk wel een verschil met de lessen die ik buiten de gevangenis geef. Gedetineerden hebben vaak wat meer houvast en begeleiding nodig bij het starten. Toch ben ik helemaal fan van het lesgeven binnen de gevangenis. Ik kom elke keer met een warm en dankbaar gevoel naar huis, wetende dat ik hen even heb kunnen meenemen – weg uit hun hoofd.”

 

“Ik hoop dat ik hen nog vaak mag begeleiden op zo’n innerlijke reis.”

 

      

Wat de deelnemers er zelf van vonden?

“Twee uur bezig zijn met een creatieve workshop is twee uur niet aan mijn zorgen denken. twee uur lang rust in mijn hoofd.”

 

“Ik kwam hier heel chaotisch binnen maar heb die chaos kunnen gebruiken in mijn werk. Nu voelt het alsof ik die chaos hier heb kunnen achterlaten en ik met een leeg hoofd terug naar mijn kamer keer.”

 

“Ik ben iemand die snel opgeeft als ik ergens niet in geloof. Ik was ook begonnen aan een werkje en wou opgeven omdat ik het niet mooi vond. Ilse heeft me uitgedaagd om er toch nog even mee verder te gaan. Ik heb verschillende kleuren over elkaar gebruikt omdat ik telkens ontevreden was. Uiteindelijk heb ik iets gevonden waar ik blij mee ben. Dit is nu het favoriete werk dat ik maakte vandaag. Ik ben erg trots dat ik heb doorgezet.”