04
SPORT EN BEWEGING VERSTERKEN WELZIJN IN DETENTIE
Beweging is essentieel voor het fysieke en mentale welzijn. Regelmatig bewegen vermindert stress, verbetert de slaapkwaliteit en helpt klachten zoals angst en depressie te beperken. In detentie zijn de bewegingsmogelijkheden echter beperkt en niet iedereen vindt aansluiting bij het bestaande sportaanbod. Met het project Bewegen Op Verwijzing (BOV) moedigen we mensen aan om meer te bewegen en zo hun welzijn te versterken. Sport- en cultuurfunctionaris Lies Vermeulen en Bewegen op Verwijzingscoach Luc De Nil vertellen over hun aanpak in de gevangenis van Dendermonde.
Een laagdrempelige eerste stap naar meer beweging
Hoe is het aanbod Bewegen Op Verwijzing opgestart in de gevangenis van Dendermonde?
Luc: Bewegen Op Verwijzing (BOV) is een initiatief van het Vlaams Instituut Gezond Leven en werd een vijftal jaar geleden in de regio Dendermonde opgestart via de Eerstelijnszone Dender, een netwerk van eerstelijnsaanbieders en lokale overheden. De beleidscoördinator van de gevangenis nam deel aan een overleg en zo ontstond het idee om BOV als proefproject binnen de gevangenis op te starten.
Lies: De gevangenis van Dendermonde beschikt over heel wat sportmogelijkheden, met onder andere een fitness- en sportzaal. Toch merken we dat een aantal mensen in detentie niet bereikt wordt door het bestaande aanbod. Sommigen voelen zich niet veilig in een groepscontext, anderen zetten om verschillende redenen de stap niet. Voor hen kan BOV een eerste, laagdrempelige manier zijn om meer te bewegen tijdens hun detentie. Na verdere afstemming binnen de werkgroep Welzijn & Gezondheid en dankzij financiële steun van Stad Dendermonde zijn we effectief gestart.
Niet iedereen vindt zijn plaats in het klassieke sportaanbod – net voor die groep maakt dit project het verschil.
- Lies
Bewegen binnen de mogelijkheden van detentie
Hoe verloopt het aanbod BOV in de gevangenis van Dendermonde?
Luc: In principe werken we met doorverwijzing. Eerstelijnswerkers, de medische dienst, de psychosociale dienst en andere betrokkenen kunnen mensen naar mij doorverwijzen. Samen bekijken we hoe zij binnen de detentiecontext meer kunnen bewegen om hun fysieke en mentale welzijn te verbeteren. Die doorverwijzingen kwamen echter moeizaam op gang, omdat de link met BOV niet altijd werd gelegd binnen bestaande begeleidingstrajecten. Daarom kunnen mensen zich vandaag ook rechtstreeks aanmelden, waarna een eerstelijnsdienst een verwijsbrief bezorgt.
Voor veel deelnemers is Bewegen Op Verwijzing de eerste stap om de draad van een actieve levensstijl opnieuw op te nemen.
- Luc
Tijdens een eerste gesprek breng ik, aan de hand van een gestandaardiseerde vragenlijst, hun dagritme en bewegingsniveau in kaart. We overlopen samen een doorsneedag: wanneer staan ze op, gaan ze naar de wandeling, werken ze, aan welke activiteiten nemen ze deel? Op basis daarvan stellen we samen een persoonlijk beweegplan op. Nadien volgen één of meerdere opvolggesprekken om te bekijken hoe het loopt en waar bijsturing nodig is.
Lies: De bewegingsmogelijkheden binnen detentie zijn beperkter dan buiten de muren maar we zoeken naar mogelijkheden in verschillende domeinen: op cel, tijdens het werk, op de wandeling en binnen bestaande activiteiten. Luc heeft een duidelijk overzicht van die opties en vertaalt die samen met de deelnemer naar een haalbaar plan. We beschikken over stappentellers en het boek Fitness tussen muren, en via het interne videokanaal kunnen we bewegingsfilmpjes tonen.
De kracht van nabijheid en vertrouwen
Die detentiecontext was nieuw voor jou, Luc. Hoe is het om als BOV-coach in een gevangenis te werken?
Luc: Werken in een gevangenis vraagt een andere aanpak en vooral wat geduld. De dagelijkse organisatie – zoals het appel – maakt dat deelnemers niet altijd stipt aanwezig kunnen zijn. Ik stem daarom goed af met de penitentiair beambten. Wat me opvalt, is dat er binnen de gevangenis veel overleg is tussen de verschillende diensten. Dat zorgt voor een sterke opvolging.
Het contact met de deelnemers is heel gemoedelijk. Ze zijn blij dat ze even kunnen langskomen; het is een ander soort gesprek dan ze gewoon zijn. Er is ruimte voor hun verhaal, maar we werken altijd toe naar concrete engagementen om meer te bewegen. Meer beweging betekent immers ook: zich beter voelen.
Lies: De aanwezigheid van een externe BOV-coach is absoluut een meerwaarde. Luc is toegankelijk, motiveert mensen en biedt tegelijk een luisterend oor. Dat is cruciaal voor deze doelgroep.
Kleine stappen, grote impact
In welke mate kan BOV het verschil maken voor mensen in detentie?
Lies: De beleving van de deelnemers zelf zal blijken uit een lopende masterproef, maar mijn indruk is alvast positief. Mensen denken bewuster na over het belang van bewegen en gaan actief aan de slag met stappentellers en oefeningen.
Luc: Voor veel deelnemers is BOV een eerste stap naar een actievere levensstijl. Zo begeleidde ik iemand die nauwelijks nog uit zijn bed kwam. We startten met kleine oefeningen vanuit bed. Intussen werkt hij in de gevangenis. We leggen ook linken met gezonde voeding: wat is beschikbaar in de kantine en wat kunnen ze zelf maken? Dat verhoogt hun levenskwaliteit en hun weerbaarheid. Mooi is ook dat deelnemers elkaar beginnen te ondersteunen, bijvoorbeeld in de fitness. Ze boeken samen vooruitgang.
De vaste, laagdrempelige aanwezigheid van een Bewegen Op Verwijzingscoach creëert vertrouwen en continuïteit.
- Lies
We starten soms letterlijk met oefeningen in bed, maar de impact kan reiken tot opnieuw werken en deelnemen aan activiteiten.
- Luc
Leren en bijsturen
Hoe evalueren jullie de werking na 1 jaar?
Lies: Doorverwijzing vanuit de eerstelijnshulp blijft een belangrijk werkpunt. Het vraagt tijd om BOV als structurele mogelijkheid te verankeren. Zelfaanmelding werkt, maar brengt soms mensen die al actief zijn en vooral trainingsadvies zoeken. Door de overbevolking ligt het aanbod momenteel stil, terwijl net nu de doorverwijzingen toenemen. Dat toont dat het potentieel er is.
Wat heel goed werkt, is de vaste aanwezigheid van Luc op donderdagvoormiddag. Die duidelijkheid en regelmaat zijn een grote meerwaarde.
Luc: Wanneer deelnemers niet opdagen, schakelen we een reservelijst in. Daarnaast onderzoeken we of deelnemers uit Dendermonde Hulp kunnen aansluiten om de begeleiding optimaal te benutten.
Blik op de toekomst
Hoe zien jullie de toekomst van BOV?
Lies: We hebben een nieuwe aanvraag ingediend bij Stad Dendermonde om het project te verlengen en uit te breiden naar Dendermonde Hulp. Daarnaast droom ik van een buddywerking waarbij mensen in detentie andere deelnemers ondersteunen in de fitness of op de wandeling. Die nabijheid kan het beweegplan sterker doen leven.
Luc: Meer diversiteit in het sportaanbod zou helpen om deelnemers gericht door te verwijzen. Een laagdrempelig aanbod voor beginnende recreatieve sporters kan meer mensen in beweging brengen. Ook projecten zoals het tuinproject bieden kansen: ze combineren beweging met mentaal welzijn.