2025
01
VRIJWILLIGERS MAKEN HET VERSCHIL
Vrijwilligers zijn onmisbaar in de werking van De Rode Antraciet. Ze brengen tijd, talent en oprechte betrokkenheid mee, en creëren zo ruimte voor ontmoeting, ontspanning en reflectie. Van sport tot cultuur: vrijwilligers slaan bruggen tussen binnen en buiten.
In dit jaarverslag maken we kennis met twee geëngageerde vrijwilligers. Carl vertelt over zijn rol als badmintonlesgever, Jos over zijn inzet binnen Buiten Beeld, waar films samen bekeken, besproken en bekroond worden door mensen in detentie. Twee verhalen die tonen hoe engagement het verschil maakt.
Daarnaast blikken we terug op onze eerste Dag van de Vrijwilliger in maart 2025.
Interview Jos Cleymans
Buiten Beeld Kempen
“Een film opent gesprekken die je anders nooit hebt”
Al meer dan tien jaar is Jos Cleymans een vertrouwd gezicht in de gevangenissen van de Kempen. Als vrijwilliger bij het filmproject Buiten Beeld, in samenwerking met MOOOV, begeleidt hij filmvertoningen en nabesprekingen met mensen in detentie. Wat begon als een engagement na zijn pensioen groeide uit tot een bijna dagelijkse bezigheid — en tot een plek waar films deuren openen naar verhalen die anders verborgen blijven.
Wie is Jos Cleymans los van de gevangenis?
“Mijn hele loopbaan speelde zich af in het onderwijs. Eerst als leerkracht, later als directeur van een lagere school. Ik heb dat altijd ontzettend graag gedaan en dacht eerlijk gezegd dat ik na mijn pensioen nooit nog iets zou vinden waar ik mij zo in kon smijten. Daar heb ik mij dus grondig in vergist.”
Zijn motivatie om zich binnen detentie te engageren ontstond al jaren eerder.
“Enkele oud-leerlingen van mij zijn in de gevangenis terechtgekomen. Dat waren geen ‘slechte gasten’. Toen heb ik voor mezelf gezegd: als ik ooit stop met werken, wil ik daar iets betekenen.”
Wat maakt dat je bent blijven terugkomen?
“Dit is eigenlijk een verderzetting van mijn beroep. Werken met mensen, luisteren, groepen begeleiden – dat zit in mij. En ik geloof oprecht dat je hier het verschil kan maken. Niet spectaculair, maar in kleine dingen. Mensen die openbloeien. Gesprekken die ontstaan.”
“De film is maar het begin. Wat daarna gebeurt, dát is de essentie.”
Wat gebeurt er tijdens zo’n filmclub?
“Het gaat niet alleen over ‘samen een film bekijken’. De film is het begin. De bespreking die daarop volgt, is al even (en vaak nog meer) waardevol voor de deelnemers.
De geselecteerde films vertrekken altijd vanuit een maatschappelijk thema. Tijdens de nabespreking wordt dat thema verbonden met het leven van de deelnemers.
“Een film over autisme: plots vertelt iemand over zijn zus. Een film waarin een hond sterft: iemand die zegt dat hij geen afscheid heeft kunnen nemen van zijn eigen hond. Een verhaal over vluchtelingen: ‘dat is mijn leven’. Dan wordt het stil in de groep — en daarna beginnen de echte gesprekken.”
Wat maakt Buiten Beeld zo bijzonder?
“De groep groeit naar elkaar toe. Over drie of vier weken zie je mensen veranderen. Ze luisteren naar elkaar, ook als ze een andere mening hebben. Dat is in een gevangenis niet vanzelfsprekend.”
In drie weken tijd zie je mensen veranderen.
De film leert mensen ook anders kijken.
“We zijn gewoon om snel te zappen. Hier leren ze een verhaal te laten groeien. En ze ontdekken films die ze anders nooit zouden zien – met inhoud, met een andere blik op de wereld.”
"Soms zeggen mensen: ‘Ik heb dit nog nooit tegen iemand verteld."
Wat neem jij zelf mee uit die gesprekken?
“Hoeveel nood er is om te kunnen vertellen. Soms zeggen ze: ‘Ik heb dit nog nooit tegen iemand gezegd.’ En dat gebeurt omdat een film iets losmaakt, niet omdat iemand hen vragen stelt.”
Ook de band stopt niet na de vertoning. “Als ik diezelfde mensen later in de gevangenisbibliotheek zie, praten we verder. Dan gaat het over hun kinderen, over hun leven buiten. Dan merk je: dat filmproject heeft iets in beweging gezet.”
Is je blik op mensen in detentie veranderd?
“Ik had eigenlijk nooit echte vooroordelen. Maar je leert wel anders kijken naar hun achtergrond. Bij jonge gasten denk ik vaak: ze hebben vooral kansen gemist. Te weinig steun gehad. Dat maakt het niet goed wat ze gedaan hebben — maar het maakt het wel begrijpelijker.”
Wat brengt dit engagement jou persoonlijk?
“Ik heb een fantastische week als ik hier bezig ben. Ik wil het gevoel hebben dat ik nog iets kan betekenen.”
“Als ik mijn ex-collega’s hoor vertellen over uitstapjes naar Scherpenheuvel en geraniums planten, denk ik: dat is niet genoeg voor mij.” (lacht)
“Ik wil het gevoel hebben dat ik nog iets kan betekenen."
"Dit zou er nog veel meer moeten zijn. Het haalt mensen uit hun isolement."
Waarom is cultuur in de gevangenis volgens jou belangrijk?
“Dit zou er nog veel meer moeten zijn. Cultuur en sport brengen mensen samen. Ze geven een belevenis. Ze halen mensen uit hun cel, uit hun isolement.”
En ze zorgen voor verbinding – ook buiten de muren.
“De film die binnen gekozen wordt, wordt buiten vertoond. Dan voel je: hun stem telt. Ze maken deel uit van iets dat groter is dan de gevangenis.”
Wat zou je zeggen tegen iemand die twijfelt om vrijwilliger te worden?
“Gewoon doen. Je krijgt er ongelooflijk veel voor terug. En je staat er niet alleen voor — je maakt deel uit van een groep die hetzelfde wil: mensen kansen geven om te groeien.”
Als je Buiten Beeld in één gevoel moet samenvatten?
“Een groep mensen die even vergeet waar ze zijn — en gewoon samen mens is.”
Interview Carl
Badminton gevangenis Oudenaarde
“Je krijgt er zoveel dankbaarheid voor terug”
Wie de sportzaal van de gevangenis van Oudenaarde binnenstapt op een avond waarop er badminton gespeeld wordt, heeft grote kans dat Carl Blommaert er staat. Al enkele jaren zet hij zich er als vrijwilliger in voor mensen in detentie. Wat begon uit nieuwsgierigheid in coronatijd groeide uit tot een engagement dat hem én de deelnemers zichtbaar energie geeft.
Wie is Carl Blommaert los van de sportzaal in de gevangenis?
“Ik ben 46, woon in Zingem en heb meer dan twintig jaar in een technisch-commerciële functie gewerkt. Tijdens de coronaperiode had ik plots tijd om na te denken: ik wilde iets betekenen voor mensen die minder geluk hebben gehad dan wij. Ik ben toen bewust op zoek gegaan naar vrijwilligerswerk in een omgeving waar ik normaal nooit kom. De gevangenis kende ik alleen van films en televisie. Ik vroeg me af: hoe gaat het er daar écht aan toe?”
Hoe was die eerste keer binnenkomen?
“Dat vergeet ik nooit. Je hoort de deuren achter je dichtgaan, je ruikt die typische mengeling van koffie, zweet en sigaretten… dat is spannend. Ik ging kaarten met een paar mannen en je hebt dan toch beelden in je hoofd van hoe ‘gedetineerden’ eruitzien. Maar al snel besefte ik: dat zijn gewoon mensen zoals jij en ik. Sindsdien heb ik me daar nog nooit onveilig gevoeld.”
Ik wilde iets betekenen voor mensen die minder geluk hebben gehad dan wij.
Je begon met ontspanningsactiviteiten en geeft nu badminton. Hoe is dat gegroeid?
“Ik had altijd al gezegd dat ik graag iets extra wou doen. Sport leek me ideaal. Tafeltennis was eerst het plan, maar lesgeven daarin zag ik niet zitten. Badminton wel. Nu ga ik elke week. Het is een vast moment geworden, voor hen en voor mij.”
Wat valt je het meest op tijdens die sportmomenten?
“De inzet. De overgave. Mannen die onder het net doorschuiven om toch nog dat pluimpje te halen – terwijl ze hun enkel kunnen omslaan. Dat is prachtig om te zien. En de kleine dingen: een bedankkaartje krijgen van iemand. Dat is simpel, maar daar doe je het voor.”
Zie je verschil bij deelnemers voor en na de activiteit?
“Ze kijken er enorm naar uit. En tijdens het spelen zie je hen echt loskomen. Je bent fysiek moe achteraf, maar mentaal opgeladen – dat kennen wij ook van sport. Dat is binnen de gevangenis net hetzelfde. Het is een moment waarop ze even geen gedetineerde zijn, maar gewoon mens tussen andere mensen.”
Op dat moment zijn ze even geen gedetineerde, maar gewoon mens tussen andere mensen.
Je krijgt er zóveel dankbaarheid voor terug.
Maakt het uit dat jij er als vrijwilliger staat?
“Ja, dat voel je. Ze weten dat je daar niet voor betaald wordt en soms zelfs eigen kosten maakt. Dat je het puur voor hen doet. Dat geeft een andere band. En omgekeerd krijg ik er heel veel voor terug: een handdruk, een ‘tot volgende week’, de vraag wanneer ik terugkom. Dat is pure dankbaarheid.”
Wat doet dit engagement met jouw kijk op detentie?
“Je beseft dat mensen fouten hebben gemaakt – ze zitten daar niet voor niets – maar het blijven mensen. Meer nog: je ziet hoe ze willen groeien, hoe ze het anders willen doen voor hun kinderen. Soms denk je: ik zie niet dat jij dat gedaan hebt. Dat mensbeeld verandert echt.”
Ze hebben fouten gemaakt, maar het blijven mensen.
Waarom is sport in detentie zo belangrijk?
“Sport brengt mensen samen. Het is gezond, fysiek én mentaal. Je kan je energie kwijt, je hoofd leegmaken. Dat hebben wij buiten nodig, zij binnen ook. Het verhaal is eigenlijk hetzelfde.”
Je slaagt er ook in andere mensen warm te maken om vrijwilligerswerk te doen binnen de gevangenis. Hoe komt dat?
“Door erover te vertellen met enthousiasme. Als je zelf voelt hoe leuk en waardevol het is, werkt dat aanstekelijk. Mensen horen dat en denken: misschien moet ik dat ook eens proberen.”
Als je het niet probeert, weet je niet wat je mist.
Wat zou je zeggen tegen iemand die twijfelt om vrijwilliger te worden in de gevangenis?
“Als je het niet probeert, weet je niet wat je mist. Veel vooroordelen kloppen niet. Je krijgt er ongelooflijk veel dankbaarheid voor terug. En je kan met iets kleins – een spel, een sportmoment, een quiz – een lach op iemands gezicht brengen. Dat is toch fantastisch?”
Voor Carl is het duidelijk: zijn engagement is geen eenrichtingsverkeer.
“Je doet het voor hen, maar je krijgt er zelf minstens evenveel voor terug.”
Op zaterdag 22 maart organiseerden we de allereerste editie van onze Dag van de Vrijwilliger. Vrijwilligers uit verschillende regio’s, actief in verschillende gevangenissen, waren aanwezig in Antwerpen voor een dag vol inspirerende en verbindende momenten.