Ruim 20 jaar is toneelschrijver en –speler Peter De Graef getraind in het vinden van rust en stilte door te zitten. Het geloof dat mensen in de meest benarde situaties met deze vorm van meditatie tot rust kunnen komen, brengt hem en een kleine terugkerende groep in de gevangenis van Beveren tot zitten. Een experiment, noemt De Graef het zelf, maar wel eentje dat goed doordacht is. Hieronder lees je in zijn eigen woorden waarom hij de weerbarstige kunst van het mediteren de muren van de gevangenis wil binnenloodsen.
“Sinds mensenheugenis straffen mensen andere mensen door ze met niks om handen apart te zetten. In een cel, aan een ketting, in een vergeetput, in de hoek. Met niks om handen is belangrijk. Zonder afleiding. Overgeleverd aan zichzelf. Met de achterliggende gedachte : ‘Denk maar ’s goed na over jezelf, over wat je gedaan hebt.’”
“Wanneer we op Google ‘happiest man on earth’ intikken, dan komen we na wat doorklikken vrij snel bij een boeddhistische monnik terecht die met een badmuts vol elektroden in een laboratorium zit te mediteren. Daarbij worden waarden gemeten (van onder meer gelukshormonen) die bizar veel hoger zijn dan de waarden ooit gemeten bij de meest verliefde koppels die men kon vinden. Wat deze monniken doen om dit te bereiken is in wezen net hetzelfde als dat waar wij onze gestrafte gevangenen toe verplichten. Met niks om handen apart gaan zitten.”
Waarom ben ik hier?
“Het enige verschil tussen beiden is dat de eerste groep desondanks nog steeds zal proberen om afgeleid te geraken om niet in piekeren te vervallen terwijl de monniken het piekeren als studieobject gaan zien. Wat piekert er? Hoe wordt er gepiekerd? Wat zijn de onderliggende gevoelens? Wat is de geschiedenis die de inhoud is van het gepieker en die het gepieker heeft veroorzaakt? Wat zijn de verhalen achter het piekeren? Zijn dat de enig mogelijke verhalen of kan ik er op nog een andere manier naar kijken? Wat is het leven? Waarom ben ik hier? Waarom overkomt mij wat mij is overkomen? Zij hebben ontdekt dat ‘dat wat kijkt’, ‘dat wat bestudeert en onderzoekt’, ‘dat wat zich de vragen stelt’ zelf niet aan het piekeren is. Dat waarmee je naar woede, verdriet of onrust kijkt is zelf niet woedend, verdrietig of onrustig.”
Weerbarstig werk
“Nu kan ik hier de uitgangspunten van deze techniek makkelijk in enkele alinea’s uit de doeken doen maar het toepassen ervan, het daadwerkelijk gaan zitten en thuis komen in je eigen binnenste, is een heel ander paar mouwen. Zeker is wel, dat iedere mens er mee gebaat zou zijn. Maar de meeste mensen komen er niet toe omdat ze vrij in de wereld leven en omdat die wereld vol afleiding zit. Ze komen al tijd te kort om alles waar ze spontaan zin in hebben te kunnen doen. Mediteren is bovendien weerbarstig werk. Het vraagt motivatie, volharding, inzicht en noodzaak.”
“In de gevangenis daarentegen is er veel minder afleiding, veel meer tijd en veel meer noodzaak. Voor het inzicht, de motivatie en de volharding heb ik mij als vrijwilliger opgegeven. Ikzelf heb mij – vooral door middel van zelfstudie – deze techniek eigen gemaakt. Ik doe het al ruim twintig jaar, enkele uren per dag en wil bij wijze van experiment kijken of ik één of een aantal gedetineerden zo ver kan krijgen dat zij net als ik op den duur gaan voelen wat het met hen doet; hoe het hun hele perceptie van de wereld, hun situatie en zichzelf verandert op een manier dat ze beter met hun situatie om kunnen gaan en ook beter gewapend zijn voor het leven dat hen wacht wanneer ze weer vrij komen.”
“We hebben nu alvast tot de zomer elke zaterdag een afspraak. Gesteld dat het lukt dan kan ik zonder problemen mijn engagement uitbreiden.”
Peter De Graef verwerkte zijn visie op mediteren ook in een boek, theatervoorstelling, retraites en onlinesessies. Lees er meer over op ZITTEN.